Wiara w z\u0142e duchy, czyhaj\u0105ce na maluszki by\u0142a rozpowszechniona szczeg\u00f3lnie na wsi. Starano si\u0119 chroni\u0107 niemowl\u0119ta na wszystkie sposoby. Najbardziej znanym i najprostszym sposobem by\u0142o przywi\u0105zanie do r\u0105czki lub ubranka czerwonych ga\u0142gank\u00f3w i wst\u0105\u017ceczek. Wk\u0142adano do ko\u0142yski \u015bwi\u0119cone mak\u00f3wki i zio\u0142a, a nawet stawiano na parapecie wod\u0119 i chleb, by zapobiega\u0142y negatywnym wp\u0142ywom ksi\u0119\u017cyca, kt\u00f3ry wywo\u0142ywa\u0142 lunatyzm. Jednak cz\u0119sto, mimo tych zabieg\u00f3w, malec przez ca\u0142e noce p\u0142aka\u0142 i grymasi\u0142. Win\u0105 za to obarczano z\u0142o\u015bliwe licha.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119kszymi wrogami malc\u00f3w by\u0142y mamuny \u2013 gro\u017ane demony podmieniaj\u0105ce dzieci. Wiara w nie rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na ca\u0142\u0105 S\u0142owia\u0144szczyzn\u0119. Nosi\u0142y rozmaite, regionalne nazwy: sybiele, bohynki, nocule, odmienice, ma\u0142py, sidule, babule, matrony, odludki. Krad\u0142y dzieci \u0142adne, zdrowe i podmienia\u0142y na chore, brzydkie, niedorozwini\u0119te, \u017cyj\u0105ce kr\u00f3tko.<\/p>\n\n\n\n
Uwa\u017cano, \u017ce sen kradn\u0105 demony. Wyp\u0119dzano je zamawianiem, czyli zakl\u0119ciami i gestami magicznymi, np. wymachiwaniem chochl\u0105 – \u201ewy\u0142apywaczk\u0105 snu\u201d. Dziecko k\u0105pano w wodzie przyniesionej ze studni lub rzeki o bladym \u015bwicie, nim obudzi\u0142y si\u0119 ptaki. Wylewano j\u0105 potem do g\u0142\u0119bokiego do\u0142ka. Kiedy i to nie pomaga\u0142o, wieszano na szyi malucha korale z korzenia piwonii albo okadzano ko\u0142ysk\u0119 po\u015bwi\u0119conym rumiankiem, mi\u0119t\u0105, nagietkiem, bo\u017cym drzewkiem.<\/p>\n\n\n\n
Przyczyn\u0105 niedomagania ma\u0142ego cz\u0142owieka mog\u0142y by\u0107 r\u00f3\u017cne \u2013 ciemna, wilgotna i duszna cha\u0142upa, z\u0142e od\u017cywianie, roje robactwa. Praktyki ochronne dotyczy\u0142y zw\u0142aszcza dziewczynek, uchodz\u0105cych za istoty delikatne, bardziej podatne na dzia\u0142anie z\u0142ych mocy. Nie prano ich pieluch i koszulek kijank\u0105, \u017ceby nie odczu\u0142y \u201ebicia\u201d na sobie. Nie suszono ich rzeczy na s\u0142o\u0144cu, bo wierzono, \u017ce mog\u0142o to wywo\u0142a\u0107 liszaje i czyraki. Ciuszki wieszano na p\u0142ocie, co mia\u0142o zapewni\u0107 powodzenie u ch\u0142opc\u00f3w. Starano si\u0119 nie obcina\u0107 malcom w\u0142os\u00f3w przed uko\u0144czeniem pierwszego roku \u017cycia, gdy\u017c wierzono, \u017ce grozi to chorob\u0105 oczu. Starano si\u0119 nie obcina\u0107 malcom w\u0142os\u00f3w przynajmniej do sko\u0144czenia pierwszego roku \u017cycia. Chowano te\u017c lustra, bo przegl\u0105danie si\u0119 w nich mia\u0142o spowodowa\u0107, \u017ce dziecko b\u0119dzie nieme. A kiedy bobas stawa\u0142 na nogi, przeprowadzano go nad siekier\u0105, kt\u00f3ra z dawien dawna by\u0142a rodzajem magicznego talizmanu.<\/p>\n\n\n\n
Dziecko z dwoma czubkami na g\u0142owie by\u0142o z natury urokliwe. Na bole\u015bci, zawroty g\u0142owy mia\u0142o dzia\u0142a\u0107 pochlapanie pomyjami i otarcie nado\u0142kiem \u2013 doln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 matczynej koszuli, kadzono dziecko woskiem z gromnicy przez 2 dni przez dziurk\u0119 od klucza, kruszono 3 kawa\u0142ki w\u0119gla i dodawano do wody, kt\u00f3r\u0105 dziecko musia\u0142o wypi\u0107. By odgoni\u0107 boginy, kt\u00f3re rzuca\u0142y uroki, wieszano na drzwiach izby lalk\u0119, kt\u00f3r\u0105 w tygodniu palono. P\u0142aczliwe dzieci podejrzewano o zwichniecie. Sprawdzano to \u0142\u0105cz\u0105c praw\u0105 r\u0119k\u0119 z lew\u0105 nog\u0105 i odwrotnie. Gdy dziecko mia\u0142o zaczerwienienie w okolicach cycka, podejrzewano je o ssanie boginy \u2013 wtedy wieszano lalki na drzewie i palono. Na z\u0142y sen brano s\u0142om\u0119 z gniazda prosi\u0105t lub krad\u0142o si\u0119 z innej ko\u0142yski, dodawano do wody paj\u0119czyn\u0119 ze s\u0142om\u0105, kropiono pos\u0142anie wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105. Wod\u0119 tak\u0105 dawano do wypicia, wlewano j\u0105 te\u017c do k\u0105pieli.<\/p>\n\n\n\n
Najlepiej wiod\u0142o si\u0119 dzieciom zupe\u0142nie ma\u0142ym, wymagaj\u0105cym ci\u0105gle matczynej opieki. Starsze nie mog\u0142y ju\u017c liczy\u0107 na tyle wsparcia. Nie spa\u0142y? To wk\u0142adano do buzi szmatk\u0119 z makiem. Nie jad\u0142y? Widocznie s\u0105 najedzone. Nie istnia\u0142 te\u017c zwyczaj gotowania innych potraw dla kilkulatk\u00f3w. Z tych przyczyn \u015bmiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych pocz\u0105tkiem XX wieku by\u0142a bardzo wysoka \u2013 zar\u00f3wno na wsiach, jak i w mie\u015bcie, gdzie opiek\u0119 sprawowa\u0142a cz\u0119sto przypadkowa opiekunka. Bywa\u0142o, \u017ce lepiej zahartowany by\u0142 ch\u0142opiec z wiejskiej zagrody ni\u017c np. syn wojewody. Mawiano z reszt\u0105 \u201eB\u00f3g da\u0142, B\u00f3g wzi\u0105\u0142\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Kobiety przez kilka miesi\u0119cy karmi\u0142y piersi\u0105. Potem podawano bu\u0142k\u0119 z gor\u0105cym mlekiem, matka bra\u0142a k\u0119s do swojej buzi, a potem dawa\u0142a dziecku. Od cycka od\u0142\u0105czano dziecko na pocz\u0105tku miesi\u0105ca, aby przybywa\u0142o, czyli ros\u0142o. Nie od\u0142\u0105czano od piersi w listopadzie gdy li\u015bcie lec\u0105 z drzew, bo szybko si\u0119 b\u0119d\u0105 psu\u0107 ciuchy. Wierzono, \u017ce je\u015bli dziecko b\u0119dzie cycka\u0107 przez 3 wielkie pi\u0105tki, to matka szybko nie zast\u0105pi, czyli nie zajdzie ci\u0105\u017ce.<\/p>\n\n\n\n
Do dzieci\u0119cych zabaw nale\u017ca\u0142o przede wszystkim wyplatanie wiank\u00f3w, robienie bukiet\u00f3w, na\u015bladowanie ksi\u0119dza, robienie r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w z dzikiej r\u00f3\u017cy, uk\u0142adanie \u017co\u0142\u0119dzi, \u0142apanie motyli i g\u0105sienic. Zim\u0105 bawiono si\u0119 szpulkami od nici, kartonikami, zapa\u0142kami. Du\u017co by\u0142o te\u017c zabaw fizycznych, biegania, chodzenia na r\u0119kach, chowanego. Ch\u0119tnie uczono si\u0119 wierszyk\u00f3w, popularne by\u0142y zabawy grupowe np. ko\u0142o m\u0142y\u0144skie, Julianka, jawor. Starsze dzieci uczy\u0142y si\u0119 wycina\u0107 z papieru, liczenia uczyli rodzice. Podczas zabaw nie wolno by\u0142o chodzi\u0107 do ty\u0142u, bo pcha\u0142o si\u0119 rodzic\u00f3w do piek\u0142a. Zakazywano plucia na ogie\u0144, bo j\u0119zyk opryszczy, nie zalewa\u0142o si\u0119 brudn\u0105 wod\u0105 ogniska, bo to grzech. Nie wolno \u0142ama\u0107 bzu, bo r\u0119ce i nogi b\u0119d\u0105 krzywe. Dzieci\u0119ce zabawy to g\u0142\u00f3wnie korzystanie z przyrody, swojej w\u0142asnej fizyczno\u015bci i kreatywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Wyj\u0105tkowo dziwne, dzisiaj pewnie niedopuszczalne, by\u0142y domowe metody leczenia:
\u2022 Strupy – t\u0142uszcz z sad\u0142a
\u2022 B\u00f3l g\u0142owy \u2013 wywar z \u0142opucha
\u2022 Katar \u2013 wdychanie spalonych pi\u00f3r
\u2022 R\u00f3\u017ca na oczach \u2013 przykrywano szmatk\u0105 oczy chorego i na niej palono ziarna lnu \u2013 dym do g\u00f3ry ozdrowienie. Na r\u00f3\u017c\u0119 dzia\u0142a\u0107 mia\u0142 tak\u017ce ciep\u0142y mocz chorego
\u2022 Bol\u0105ce gard\u0142o – sok z bor\u00f3wki
\u2022 Liszaje – rosa z okna
\u2022 Brodawki – psi mocz
\u2022 Czyraki – stare sad\u0142o lub podgrzana cebula
\u2022 Rana \u2013 tamowano chlebem urobionym z paj\u0119czyna lub w\u0119glem
\u2022 Oparzenie \u2013 smarowanie olejem, bia\u0142kiem jaja lub \u015bmietan\u0105
\u2022 Przestrach (znamie) \u2013 uci\u0119cie w\u0142os\u00f3w choremu, spalenie ich i kadzenie chorego
\u2022 Padaczka (wielka choroba) \u2013 dziecko stawiano przy drzwiach, nad g\u0142ow\u0105 nacinano siekier\u0105 ramy lub brano koszulk\u0119 chorego i owijano przydro\u017cny krzy\u017c
\u2022 B\u00f3l brzucha \u2013 gotowane pokrzywy, ok\u0142ady z gor\u0105cych otr\u0119b pszennych<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wiara w z\u0142e duchy, czyhaj\u0105ce na maluszki by\u0142a rozpowszechniona szczeg\u00f3lnie na wsi. Starano si\u0119 chroni\u0107 niemowl\u0119ta na wszystkie sposoby. Najbardziej znanym i najprostszym sposobem by\u0142o przywi\u0105zanie do r\u0105czki lub ubranka czerwonych ga\u0142gank\u00f3w i wst\u0105\u017ceczek. Wk\u0142adano do ko\u0142yski \u015bwi\u0119cone mak\u00f3wki i zio\u0142a, a nawet stawiano na parapecie wod\u0119 i chleb, by zapobiega\u0142y negatywnym wp\u0142ywom ksi\u0119\u017cyca, kt\u00f3ry […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1003,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-878","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-obrzedy-i-tradycje-wsi-polskiej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=878"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":883,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions\/883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1003"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}