Czytaj\u0105c o dawnych wierzeniach ludowych mo\u017cemy mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce po\u017cegnanie ze zmar\u0142ym to spektakl, widowisko, rytua\u0142. Przestrzeganie zwyczaj\u00f3w mia\u0142o chroni\u0107 innych, ale przede wszystkim umo\u017cliwi\u0107 umieraj\u0105cemu spokojne przej\u015bcie do innego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cnym by\u0142o, aby przed \u015bmierci\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z bliskimi i Bogiem. Po wizycie ksi\u0119dza, spowiedzi, komunii oraz udzieleniu namaszczenia, w r\u0119ce umieraj\u0105cego wk\u0142adano pal\u0105c\u0105 si\u0119 gromnic\u0119, kt\u00f3rej p\u0142omie\u0144 mia\u0142 o\u015bwieca\u0107 drog\u0119 do nieba. Wzbraniano si\u0119 od p\u0142aczu, bo to mog\u0142oby przed\u0142u\u017cy\u0107 cierpienie.<\/p>\n\n\n\n
\u015amier\u0107 mog\u0142y zapowiada\u0107 dziwne sny np. wypadanie z\u0119b\u00f3w, brudna woda. Obserwowano te\u017c reakcj\u0119 zwierz\u0105t. Z\u0142y znak to wycie psa, kt\u00f3ry wed\u0142ug wierze\u0144 widzi \u015bmier\u0107, pohukiwanie sowy, kopanie do\u0142k\u00f3w przez konia. Zapowiedzi\u0105 najgorszego by\u0142y te\u017c spadaj\u0105ce nagle przedmioty, trzaskaj\u0105cy komin, nag\u0142e zga\u015bni\u0119cie \u015bwiecy podczas \u015blubu czy chrztu oraz p\u0119kaj\u0105ce lustra.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli zgon nast\u0105pi\u0142 w nocy, to wszystkich domownik\u00f3w budzono przed obaw\u0105, \u017ceby i oni nie odeszli. Zatrzymywano zegar na godzinie \u015bmierci, \u017ceby godziny nie sz\u0142y i zmar\u0142y le\u017ca\u0142 w spokoju. Lustra trzeba by\u0142o odwr\u00f3ci\u0107 od \u015bciany albo zas\u0142oni\u0107 czarnym materia\u0142em \u2013 bo jak wierzono \u2013 dusza mo\u017ce si\u0119 w nich przejrze\u0107 i mo\u017ce zechcie\u0107 zosta\u0107. \u015amieci nie wymiatano z domu, a tylko pod trumn\u0119, bo i jeszcze kogo\u015b nast\u0119pnego by \u201ewymiot\u0142o\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Cia\u0142o zmar\u0142ego piel\u0119gnowa\u0142a i ubiera\u0142a rodzina, zwykle jego dzieci. Woda, kt\u00f3r\u0105 obmywano zw\u0142oki musia\u0142a by\u0107 wylana w miejscu, gdzie \u017caden cz\u0142owiek, ani zwierz\u0119 nie zdo\u0142a wej\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wierzono, \u017ce dusza opuszcza cia\u0142o ustami i pozostaje przy nim jeszcze 3 dni \u2013 wtedy zmar\u0142y widzi i s\u0142yszy wszystko. Dok\u0142adne zamkni\u0119cie ust mia\u0142o zapobiec ponownemu wej\u015bciu duszy do cia\u0142a, wtedy zmar\u0142y m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 upiorem. Zamykano oczy, \u017ceby \u201ekolejnego nieboszczyka nie wypatrzy\u0142\u201d, a na powiekach uk\u0142adano monety, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej wk\u0142ada\u0142o si\u0119 do trumny razem z r\u00f3\u017ca\u0144cem, \u015bwi\u0119tym obrazkiem, modlitewnikiem, czasami ulubionymi rzeczami zmar\u0142ego, a nawet przyborami \u017cycia codziennego, aby i tam, na tamtym \u015bwiecie, m\u00f3g\u0142 ich u\u017cywa\u0107. Cia\u0142o nale\u017ca\u0142o ubra\u0107 od\u015bwi\u0119tnie \u2013 najstarszym ubiorem do grobu by\u0142a koszula zwan\u0105 giez\u0142em \u2013 by\u0142a szyta z nowego kawa\u0142ka p\u0142\u00f3tna. Panny i kawaler\u00f3w chowano w strojach \u015blubnych. Ma\u0142\u017conkom \u015bci\u0105ga\u0142o si\u0119 obr\u0105czki, \u017ceby \u201esi\u0119 nawzajem nie poci\u0105gn\u0119li do grobu\u201d. Ale zanim przywieziono trumn\u0119, to nieboszczyk spoczywa\u0142 na desce u\u0142o\u017conej na krzes\u0142ach lub nawet na desce u\u0142o\u017conej na pod\u0142odze i przykrytej s\u0142om\u0105 i prze\u015bcierad\u0142em (lub samym prze\u015bcierad\u0142em) \u2013 to tzw. grobowa deska.<\/p>\n\n\n\n
R\u0119ce sk\u0142adano dopiero w trumnie, \u017ceby si\u0119 nie rozsun\u0119\u0142y \u2013 to mog\u0142oby by\u0107 zapowiedzi\u0105 kolejnej \u015bmierci. Nieboszczyk m\u00f3g\u0142 pozosta\u0107 w domu nie d\u0142u\u017cej ni\u017c 3 dni. Zmar\u0142y nie m\u00f3g\u0142 zostawa\u0107 sam, ci\u0105gle pali\u0142o si\u0119 \u015bwiat\u0142o. Przy g\u0142owie, po obu stronach, stawiano \u015bwiece. Przy otwartej trumnie by\u0142o czuwanie, \u015bpiewy, modlitwy. Wieko trumny zamyka\u0142 kto\u015b spoza rodziny i zabijano j\u0105 drewnianymi \u0107wiekami \u2013 gwo\u017adzie mog\u0142yby uniemo\u017cliwi\u0107 stawienie si\u0119 zmar\u0142ego na S\u0105d Ostateczny. Wcze\u015bniej si\u0119 \u017cegnano i kropi\u0142o cia\u0142o wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Koniecznym by\u0142o uderzenie trumn\u0105 trzy razy w pr\u00f3g. Na po\u017cegnanie z domem, rodzin\u0105. K\u0142ad\u0142o si\u0119 te\u017c siekier\u0119 na progu, \u201eaby duszy drog\u0119 do domu zagrodzi\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Na cmentarz trumn\u0119 niesiono na ramionach lub wieziono wozem zaprz\u0119gni\u0119tym w konie, jednak nie mog\u0142y to by\u0107 klacze, \u017ceby zmar\u0142y nie zabra\u0142 im p\u0142odno\u015bci. Nie uderzano te\u017c koni, \u017ceby i duszy nie bi\u0107. Podczas przej\u015bcia konduktu nie mo\u017cna by\u0142o mu przekracza\u0107 drogi, patrze\u0107 z okna, spa\u0107, czerpa\u0107 wod\u0119. Kondukt zatrzymywa\u0142 si\u0119 przy przydro\u017cnych krzy\u017cach i kapliczkach \u2013 wtedy zmar\u0142y \u017cegna\u0142 si\u0119 z ca\u0142\u0105 wsi\u0105, a \u017cyj\u0105cy wybaczali mu jego z\u0142e uczynki. Cia\u0142o sk\u0142adane by\u0142o g\u0142ow\u0105 na wsch\u00f3d, a potem rzucano ziemi\u0119 na trumn\u0119, aby \u201enie ci\u0105\u017cy\u0142a zmar\u0142emu\u201d. Id\u0105c z cmentarza, nie odwracano si\u0119 za siebie, aby dusza zmar\u0142ego z powrotem nie pod\u0105\u017cy\u0142a do domu. Po pogrzebie sprz\u0105tano dom, ods\u0142aniano lustra. Wystawiano te\u017c uczt\u0119 ku czi zmar\u0142ego, w tym pokoju, gdzie przebywa\u0142 na co dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Ludzie wierzyli, \u017ce ludzka dusza jest z nami jeszcze pewien czas po \u015bmierci, dlatego nie zmieniano niczego w otoczeniu zmar\u0142ego. Aby przekona\u0107 si\u0119, czy kto\u015b nas odwiedzi\u0142, sypano w izbach popi\u00f3\u0142, by nad ranem sprawdzi\u0107, czy s\u0105 odbite \u015blady.<\/p>\n\n\n\n
\u015amier\u0107 traktowana by\u0142a jako normalne wydarzenie i wydaje si\u0119, \u017ce ludzie byli z ni\u0105 bardziej oswojeni. Ludzkie cia\u0142o i dusza by\u0142o jak \u015bwi\u0119te i dbano o to, by \u201eumrze\u0107 dobrze\u201d, czyli zgodnie z tradycjami i wierzeniami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czytaj\u0105c o dawnych wierzeniach ludowych mo\u017cemy mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce po\u017cegnanie ze zmar\u0142ym to spektakl, widowisko, rytua\u0142. Przestrzeganie zwyczaj\u00f3w mia\u0142o chroni\u0107 innych, ale przede wszystkim umo\u017cliwi\u0107 umieraj\u0105cemu spokojne przej\u015bcie do innego \u015bwiata. Wa\u017cnym by\u0142o, aby przed \u015bmierci\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z bliskimi i Bogiem. Po wizycie ksi\u0119dza, spowiedzi, komunii oraz udzieleniu namaszczenia, w r\u0119ce umieraj\u0105cego wk\u0142adano pal\u0105c\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1002,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-831","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-obrzedy-i-tradycje-wsi-polskiej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":833,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/831\/revisions\/833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}