{"id":760,"date":"2025-06-13T13:36:55","date_gmt":"2025-06-13T13:36:55","guid":{"rendered":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/?p=760"},"modified":"2025-07-08T13:52:47","modified_gmt":"2025-07-08T13:52:47","slug":"sobotki-wianki-i-magiczny-kwiat-paproci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/2025\/06\/13\/sobotki-wianki-i-magiczny-kwiat-paproci\/","title":{"rendered":"Kropocze, wianki i magiczny kwiat paproci"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n

Noc \u015bwi\u0119toja\u0144ska to czas wielkiego \u015bwi\u0119towania lata. W t\u0119 noc kojarzy\u0142y si\u0119 pary, szukano kogo\u015b bliskiego, wr\u00f3\u017cono zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie lub staropanie\u0144stwo, tracono wianki \u2013 bez opor\u00f3w i ubolewania. To s\u0142owia\u0144skie \u015bwi\u0119to mi\u0142o\u015bci, ognia, wody i ksi\u0119\u017cyca, pe\u0142ne obrz\u0119dowo\u015bci i magii by\u0142o celebrowane z 23 na 24 czerwca.<\/p>\n\n\n\n

Sob\u00f3tki to najbardziej charakterystyczny element nocy \u015bwi\u0119toja\u0144skiej. Wieczorem ceremonialnie rozpalano ognisko, do kt\u00f3rego schodzili si\u0119 mieszka\u0144cy wsi i miasteczek \u2013 przede wszystkim kawalerowie i panny. Najpierw gaszono we wsi wszystkie ognie domowe, a nast\u0119pnie dziewcz\u0119ta roznieca\u0142y przygotowane wcze\u015bniej ognisko, od kt\u00f3rego rozpalany by\u0142 \u201enowy ogie\u0144\u201d, kt\u00f3ry przez rok by\u0142 podtrzymywany w domostwach. Ogie\u0144 rozpalano na cztery rogi, czyli cztery strony \u015bwiata poprzez tarcie drewna desek, co nazywano \u201e\u017cywym rozpaleniem\u201d. Jest w tym wyra\u017any zwi\u0105zek z seksualno\u015bci\u0105 – powstanie ognia z pocierania w wielu kulturach odnoszono do aktu p\u0142ciowego istot mitologicznych. Zwyczaj ten wi\u0105\u017ce si\u0119 z wiar\u0105 w odnowicielsk\u0105 moc ognia \u201epierwszego\u201d, \u201e\u017cywego\u201d, kt\u00f3ry w ten spos\u00f3b ponownie otrzymuje si\u0142\u0119 sprawcz\u0105 ochronn\u0105 i oczyszczaj\u0105c\u0105. W niekt\u00f3rych regionach Polski panowa\u0142o przekonanie, \u017ce kobieta, kt\u00f3rej nie ma przy rozpalaniu ogniska sob\u00f3tkowego jest czarownic\u0105. W innych natomiast, za czarownic\u0119 uwa\u017cano kobiet\u0119, kt\u00f3ra podczas przeskakiwania przez ogie\u0144 wpad\u0142a do ogniska. Do \u015bwi\u0119toja\u0144skiego ogniska wrzucano r\u00f3\u017cne zio\u0142a np. rosiczk\u0119, p\u0142omyk, bylic\u0119, dziewann\u0119, rut\u0119, pio\u0142un, dziurawiec zwany te\u017c zielem \u015bwi\u0119toja\u0144skim. Zio\u0142a te maj\u0105 charakter leczniczy, a ich spalanie chroni\u0142o przed niszczycielskim dzia\u0142aniem z\u0142ych demon\u00f3w i zarazami. Nale\u017cy przecie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce noc \u015bwi\u0119toja\u0144ska to moment tzw. przesilenia dnia i nocy, a wi\u0119c czas szczeg\u00f3lnego nasilenia dzia\u0142a\u0144 demon\u00f3w i bogin. Starsi r\u00f3wnie\u017c przychodzili przygl\u0105da\u0107 si\u0119 czarom towarzysz\u0105cym tej nocy i wrzuci\u0107 do ognia ga\u0142\u0105zki umajone w Zielone \u015awi\u0105tki \u2013 mia\u0142o to zapewni\u0107 pogod\u0119 na okres \u017cniw. Ale ta noc nale\u017ca\u0142a do m\u0142odych, to by\u0142 ich czas, noc pe\u0142na uroku, tajemnicy i romantyzmu.<\/p>\n\n\n\n

Przy sob\u00f3tkowym ognisku, najcz\u0119\u015bciej rozpalanym na wzg\u00f3rzu czy wzniesieniu, ta\u0144czy\u0142y ubrane na bia\u0142o dziewcz\u0119ta z przepasan\u0105 bylic\u0105 i \u015bpiewa\u0142y mi\u0142osne pie\u015bni. W wiankach na g\u0142owach, cz\u0119sto boso wirowa\u0142y wok\u00f3\u0142 ognia, pr\u00f3buj\u0105c przypodoba\u0107 si\u0119 ch\u0142opcom. Do nich podchodzili kawalerowie i tak zaczyna\u0142a si\u0119 wsp\u00f3lna zabawa. Oni, by zaimponowa\u0107 swoim wybrankom, przeskakiwali przez ogie\u0144. Pr\u00f3buj\u0105c przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ten \u017cywio\u0142 popisywali si\u0119 przed pannami, a one mog\u0142y podziwia\u0107 m\u0119sk\u0105 sprawno\u015b\u0107, spryt i t\u0119\u017cyzn\u0119 fizyczn\u0105. Akrobacje nad ogniem mia\u0142y tak\u017ce funkcje oczyszczenia z wszelkiego z\u0142a i dawa\u0142y si\u0142\u0119 do przetrwania przez ca\u0142y nast\u0119pny rok. M\u00f3wiono tak\u017ce, \u017ce wy\u017csze skoki zapewnia\u0142y wi\u0119kszy urodzaj zbo\u017ca i lnu. Czasami przez ogie\u0144 przeskakiwa\u0142y pary jednocze\u015bnie trzymaj\u0105c si\u0119 za r\u0119ce. Udany skok wr\u00f3\u017cy\u0142 gor\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i wierno\u015b\u0107 a\u017c do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

Wierzono, \u017ce ogie\u0144, woda i zebrane w t\u0119 noc zio\u0142a maj\u0105 czarodziejsk\u0105 moc. Mo\u017cna by\u0142o znowu k\u0105pa\u0107 si\u0119 w rzekach, jeziorach i strumieniach bez obaw. Panowa\u0142 w\u00f3wczas przes\u0105d, \u017ce k\u0105piel przed \u015bw. Janem mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 u cz\u0142owieka chorob\u0119, a wr\u0119cz doprowadzi\u0107 do jego utoni\u0119cia. A wszystko przez wiar\u0119 w demony, kt\u00f3re mia\u0142y \u201esiedzie\u0107 w wodzie\u201d a\u017c do 24 czerwca, bo \u201edopiero gdy \u015bw. Jan wod\u0119 ochrzci, nic z\u0142ego cz\u0142owiekowi nie mo\u017ce grozi\u0107\u201d. Woda mia\u0142a zapewni\u0107 m\u0142odo\u015b\u0107, urod\u0119. Dziewcz\u0119ta z zi\u00f3\u0142 i kwiat\u00f3w przygotowywa\u0142y przed przyj\u015bciem na sob\u00f3tki kolorowe wianki. Mocowa\u0142y je na drewnianych krzy\u017cykach, a w \u015brodku takiego wianka umieszcza\u0142y \u015bwiec\u0119, co w porze nocnej robi\u0142o niesamowite, wr\u0119cz nierealne wra\u017cenie. Prosz\u0105c o dobrego m\u0119\u017ca, z dr\u017c\u0105cym sercem oddawa\u0142y wianki wodzie, a m\u0142odzie\u0144cy czekali w\u00f3wczas w pobli\u017cu, pr\u00f3buj\u0105c wy\u0142owi\u0107 wianek swojej ukochanej. Je\u015bli si\u0119 to uda\u0142o wr\u00f3\u017cy\u0142o to szybkie ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Niepomy\u015bln\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0105 dla mi\u0142osnych plan\u00f3w by\u0142o zapl\u0105tanie si\u0119 wianka w przybrze\u017cnych zaro\u015blach, jego zatoni\u0119cie lub zga\u015bni\u0119cie \u015bwiecy. Mieszkaj\u0105ce w wodach topielce mia\u0142y wtedy swoj\u0105 ofiar\u0119 i przez d\u0142ugi czas nie dokucza\u0142y ludziom.<\/p>\n\n\n\n

MA\u0141O KTO WIERZY\u0141, WSZYSCY SZUKALI<\/p>\n\n\n\n

Oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy \u015bmia\u0142kowie o czystym sercu wyruszali w poszukiwaniu magicznego kwiatu paproci. M\u00f3wiono, \u017ce rozkwita na chwil\u0119 o p\u00f3\u0142nocy. \u015awieci\u0142 podobno niezwyk\u0142ym blaskiem i mia\u0142 wskazywa\u0107 drog\u0119 do olbrzymich skarb\u00f3w. Znalazca mia\u0142 mie\u0107 szcz\u0119\u015bliwe, bogate, dostatnie \u017cycie i wszechwiedz\u0119. Kwiat by\u0142 strze\u017cony przez z\u0142e moce, dlatego aby wyj\u015b\u0107 z tego ca\u0142o trzeba by\u0142o odpowiednio si\u0119 zabezpieczy\u0107. Szukaj\u0105c go trzeba by\u0142o rozebra\u0107 si\u0119 do naga, przepasa\u0107 na krzy\u017c zielem bylicy, r\u00f3\u017ca\u0144cem lub szkaplerzem i trzyma\u0107 w r\u0119ku Pismo \u015awi\u0119te, modlitewnik lub inn\u0105 pobo\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Gdy ju\u017c si\u0119 odnalaz\u0142o papro\u0107, trzeba by\u0142o nakre\u015bli\u0107 wok\u00f3\u0142 niej kr\u0105g najlepiej kred\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105. Czekaj\u0105c na kwiat dobrze by\u0142o rozes\u0142a\u0107 pod krzakiem cienkie bia\u0142e sukno, a najlepiej obrus zabrany z o\u0142tarza. Gdy kwiat si\u0119 ukaza\u0142 trzeba by\u0142o lekko str\u0105ci\u0107 go na materia\u0142, zawin\u0105\u0107 i mocno zawi\u0105za\u0107 supe\u0142. Tak zdobyty kwiat paproci nale\u017ca\u0142o nie\u015b\u0107 w milczeniu i nie ogl\u0105da\u0107 si\u0119 za siebie. W domu powinien by\u0142 po\u0142o\u017cony na o\u0142tarzyku domowym – w\u00f3wczas domownicy mogli cieszy\u0107 si\u0119 szcz\u0119\u015bciem, a w ka\u017cdym zakamarku domu mia\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 z\u0142ote monety. Co najwa\u017cniejsze, kwiat mia\u0142 zapewni\u0107 znalazcy niewidzialno\u015b\u0107 na \u017cyczenie, dar przewidywania przysz\u0142o\u015bci i umiej\u0119tno\u015b\u0107 leczenia ludzi i zwierz\u0105t. Ten, kto go znalaz\u0142 samoistnie stawa\u0142 si\u0119 czarownikiem albo czarownic\u0105 i otrzymywa\u0142 nadprzyrodzone moce. Czy komukolwiek uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 kwiat paproci? Nie wiadomo, ale m\u0142odzi wykorzystywali nocne poszukiwania na mi\u0142osne schadzki, podczas kt\u00f3rych panny cz\u0119sto \u201egubi\u0142y swoje wianki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

PALENIE KROPOCZY<\/p>\n\n\n\n

Bardzo popularny w naszych stronach jest zwyczaj robienia \u201eg\u0142\u00f3w z ga\u0142gan\u00f3w\u201d. Te s\u0142ynne podkarpackie sob\u00f3tki, nazywane kropoczami maj\u0105 niepowtarzalny urok i nieznane s\u0105 w innych stronach kraju. Ich s\u0142awa wynika g\u0142\u00f3wnie z obecno\u015bci na naszych terenach ropy naftowej. Ze starych szmat robiono \u201eg\u0142\u00f3wk\u0119\u201d, zwi\u0105zywano drutem i mocowano do drewnianego dr\u0105\u017cka. Zwitek moczono w ropie, im d\u0142u\u017cej tym lepiej \u2013 czym bardziej mok\u0142a, tym wi\u0119cej ropy wypi\u0142a i lepiej si\u0119 pali\u0142a w \u015bwi\u0119toja\u0144sk\u0105 noc. Mo\u017cna by\u0142o z tym robi\u0107 cuda \u2013 rozp\u0119dzona wiruj\u0105ca sob\u00f3tka, wydawa\u0142a charakterystyczny \u015bwist i kre\u015bli\u0142a na ciemnym niebie przer\u00f3\u017cne znaki. Z pal\u0105cymi si\u0119 kropoczami nale\u017ca\u0142o tak\u017ce przebiec mi\u0119dzy dojrzewaj\u0105cym zbo\u017cem, by wystraszy\u0107 z niego choroby. Do tego celu wykorzystywano te\u017c stare kiczki z dachu. Z na\u0142o\u017con\u0105 na patyk kiczk\u0105, zapalon\u0105 w ognisku, dzieci biega\u0142y jak szalone po miedzach, krzycz\u0105c: \u201ekto pryndzy leci, tymu si\u0119 lepi \u015bwieci\u201d lub \u201e\u015bwieci mi si\u0119 \u015bwieci, \u017ceby nie by\u0142o w \u017cycie pomieci, a w pszenicy \u015bnieci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pobudzona do \u017cycia przyroda, zapach skoszonego siana, nocny koncert \u015bwierszczy zwiastuje pocz\u0105tek d\u0142ugiego lata. Sob\u00f3tkowy obrz\u0119d mia\u0142 moc odp\u0119dzania z\u0142ych duch\u00f3w. A by\u0142 to najwy\u017cszy czas na ich odej\u015bcie, poniewa\u017c zbo\u017ce dojrzewa\u0142o i demony mog\u0142y je zniszczy\u0107. I chocia\u017c zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce nast\u0119pnego dnia widywano jeszcze rusa\u0142ki biegaj\u0105ce w\u015br\u00f3d zb\u00f3\u017c, to ludzie my\u015bleli ju\u017c o \u017cniwach. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bwi\u0119towanie, a zaczyna\u0142a ci\u0119\u017cka praca w polu, bo: \u201ena \u015bw. Jana z kos\u0105 do siana\u201d. Dzi\u015b zazdro\u015bcimy naszym dziadkom i pradziadkom, \u017ce mogli prze\u017cywa\u0107 te chwile. Z wypiekami na twarzy opowiadaj\u0105 o tych cudownych czerwcowych nocach. Coraz rzadziej jednak widujemy ten obrz\u0119d w pierwotnej formie, cz\u0119\u015bciej jest to starannie przygotowany spektakl, przedstawienie, na kt\u00f3rym zamiast ogniska widzimy\u2026sztuczne ognie. A noc \u015bwi\u0119toja\u0144ska jest pe\u0142na wyczekiwa\u0144, obietnic i marze\u0144. Trzeba si\u0119 w ni\u0105 s\u0142ucha\u0107, prze\u017cy\u0107 \u2013 tylko wtedy uda si\u0119 odkry\u0107 tajemnicze szepty i zrozumie\u0107 na czym polega jej moc. Niekt\u00f3rzy twierdzili nawet, \u017ce \u201ena \u015bw. Jana s\u0142o\u0144ce k\u0142ania si\u0119 ziemi dwa razy\u201d, tzn. dwukrotnie zachodzi. Najlepiej zrozumiej\u0105 t\u0119 noc Ci, kt\u00f3rzy cho\u0107 raz zobaczyli wznosz\u0105ce si\u0119 w niebo iskierki ognia, mieszaj\u0105ce si\u0119 z gwiazdami, \u0142apali do s\u0142oiczka robaczki \u015bwi\u0119toja\u0144skie, kt\u00f3re \u015bwi\u0119c\u0105c rozja\u015bnia\u0142y drog\u0119 i Ci, kt\u00f3rzy znale\u017ali sw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. Czar tej nocy przyci\u0105ga\u0142 sw\u0105 si\u0142\u0105 do siebie ludzi, a otaczaj\u0105cy ogie\u0144 by\u0142 sfer\u0105, gdzie ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie.<\/p>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Noc \u015bwi\u0119toja\u0144ska to czas wielkiego \u015bwi\u0119towania lata. W t\u0119 noc kojarzy\u0142y si\u0119 pary, szukano kogo\u015b bliskiego, wr\u00f3\u017cono zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie lub staropanie\u0144stwo, tracono wianki \u2013 bez opor\u00f3w i ubolewania. To s\u0142owia\u0144skie \u015bwi\u0119to mi\u0142o\u015bci, ognia, wody i ksi\u0119\u017cyca, pe\u0142ne obrz\u0119dowo\u015bci i magii by\u0142o celebrowane z 23 na 24 czerwca. Sob\u00f3tki to najbardziej charakterystyczny element nocy \u015bwi\u0119toja\u0144skiej. Wieczorem ceremonialnie […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":752,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-760","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-obrzedy-i-tradycje-wsi-polskiej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=760"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1339,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/760\/revisions\/1339"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media\/752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gminnecentrum.pl\/zagroda\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}